Trẻ em mắc bệnh hen suyễn có chữa khỏi hoàn toàn không?

Hen suyễn ở trẻ em là gì?

• Hen suyễn là tình trạng đường thở dễ bị viêm, co thắt và tăng tiết dịch nhầy khi gặp các yếu tố kích thích như bụi nhà, phấn hoa, khói thuốc, thay đổi thời tiết, nhiễm virus đường hô hấp hoặc vận động gắng sức. Khi đó, trẻ có thể xuất hiện các biểu hiện như ho về đêm, khò khè, thở rít, nặng ngực, hụt hơi hoặc dễ mệt khi chơi đùa, chạy nhảy.
• CDC ghi nhận năm 2023, tại Hoa Kỳ có khoảng 4,804 triệu trẻ dưới 18 tuổi đang mắc hen suyễn, tương đương 6,7% nhóm tuổi này. Đáng chú ý, trong số trẻ đang mắc hen, 47,1% đã từng có ít nhất một cơn hen trong 12 tháng trước đó. Những con số này cho thấy hen suyễn ở trẻ không hiếm gặp và cần được theo dõi đúng cách, ngay cả khi triệu chứng không xuất hiện hằng ngày.

Trẻ em mắc bệnh hen suyễn có chữa khỏi hoàn toàn không?

• Về mặt y khoa, hen suyễn hiện chưa có phương pháp điều trị nào được xem là “chữa khỏi hoàn toàn”. Tổ chức Y tế Thế giới cũng nêu rõ hen suyễn không thể chữa khỏi, nhưng có nhiều phương pháp điều trị giúp kiểm soát bệnh, trong đó thuốc dạng hít là cách thường được sử dụng để đưa thuốc trực tiếp vào phổi.
• Điều này có nghĩa là, ngay cả khi trẻ không còn ho, không khò khè trong một thời gian dài, đường thở của trẻ vẫn có thể nhạy cảm hơn bình thường. Khi gặp yếu tố kích thích như cảm lạnh, khói thuốc lá, bụi mịn, lông thú, thời tiết lạnh hoặc vận động mạnh, triệu chứng có thể quay lại. Vì vậy, cha mẹ không nên hiểu “hết triệu chứng” đồng nghĩa với “khỏi bệnh hoàn toàn”.
• Tuy nhiên, tin tích cực là rất nhiều trẻ có thể kiểm soát hen tốt, ít lên cơn, ngủ tốt hơn, chơi thể thao phù hợp và đi học bình thường nếu được chẩn đoán sớm, điều trị đúng và tránh các yếu tố khởi phát.

Vì sao có trẻ lớn lên lại thấy “hết hen”?

• Một số trẻ khi lớn lên có thể bước vào giai đoạn “lui bệnh” hay còn gọi là remission. Đây là tình trạng trẻ không còn triệu chứng rõ rệt, ít hoặc không cần dùng thuốc kiểm soát trong một thời gian dài. Tuy nhiên, “lui bệnh” khác với “khỏi hoàn toàn”, vì hen vẫn có thể tái phát về sau.
• Các nghiên cứu trên PubMed cho thấy tỷ lệ lui bệnh ở trẻ mắc hen rất khác nhau tùy độ tuổi, mức độ nặng của bệnh và tiêu chí đánh giá. Một nghiên cứu ghi nhận đến 12 tuổi, gần một nửa trẻ mắc hen, khoảng 48,6%, ở trạng thái lui bệnh; trẻ từng phải nhập viện vì hen trong năm đầu sau chẩn đoán có nguy cơ bệnh kéo dài cao hơn khoảng 3 lần.
• Một nghiên cứu khác trên 117 trẻ mắc hen ghi nhận 50% đạt lui bệnh và 24% đạt lui bệnh dài hạn. Điều này cho thấy một tỷ lệ đáng kể trẻ có thể cải thiện rõ rệt theo thời gian, nhưng không phải tất cả đều hết triệu chứng bền vững.
• Theo nghiên cứu theo dõi đến tuổi 50, tỷ lệ lui bệnh phụ thuộc nhiều vào mức độ bệnh thời thơ ấu: nhóm từng có viêm phế quản khò khè đạt tỷ lệ lui bệnh 64%, nhóm hen dai dẳng là 47%, trong khi nhóm hen nặng từ nhỏ chỉ đạt 15%. Điều này nhấn mạnh rằng hen càng nặng, nguy cơ kéo dài đến tuổi trưởng thành càng cao.

Khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đi khám?

• Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa hô hấp hoặc nhi khoa nếu trẻ có các biểu hiện như ho kéo dài, ho nhiều về đêm hoặc sáng sớm, khò khè tái đi tái lại, thở nhanh, than nặng ngực, dễ mệt khi chạy nhảy hoặc thường bị “viêm phế quản” sau mỗi đợt cảm lạnh. Mayo Clinic cũng lưu ý rằng triệu chứng hen ở trẻ có thể thay đổi theo từng giai đoạn, có trẻ chỉ biểu hiện bằng ho dai dẳng hoặc nặng ngực mà không khò khè rõ ràng.
• Cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu trẻ khó thở tăng nhanh, phải ngồi để thở, nói ngắt quãng vì hụt hơi, cánh mũi phập phồng, vùng ngực hoặc bụng co kéo rõ khi thở. Đây có thể là dấu hiệu cơn hen nặng, cần xử trí y tế kịp thời.

Cha mẹ không nên làm gì khi thấy trẻ giảm các triệu chứng hen?

• Sai lầm thường gặp là tự ý ngừng thuốc khi thấy trẻ hết ho, hết khò khè; chỉ dùng thuốc cắt cơn mà bỏ qua thuốc kiểm soát khi bác sĩ đã chỉ định; hoặc tin vào các phương pháp được quảng cáo là “chữa khỏi hen vĩnh viễn”. Những cách làm này có thể khiến bệnh âm thầm mất kiểm soát và tăng nguy cơ cơn hen cấp.
• Cha mẹ cũng không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc, thuốc nam, thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc sản phẩm hỗ trợ hô hấp nếu chưa hỏi ý kiến bác sĩ, đặc biệt với trẻ nhỏ, trẻ có cơ địa dị ứng hoặc đang dùng thuốc điều trị hen. Mọi sản phẩm hỗ trợ, nếu sử dụng, chỉ nên xem là biện pháp bổ trợ và không thay thế thuốc điều trị đã được bác sĩ kê đơn.

Trẻ bị hen suyễn nên kiểm soát bệnh như thế nào?

Để kiểm soát hen suyễn cho trẻ, cha mẹ cần lưu ý:

• Cho trẻ dùng thuốc đều đặn theo đúng chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc hoặc đổi thuốc.
• Đưa trẻ tái khám định kỳ để theo dõi tình trạng bệnh và điều chỉnh điều trị khi cần.
• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với các yếu tố dễ kích phát cơn hen như khói bụi, khói thuốc lá, nước hoa, hóa chất tẩy rửa, lông vật nuôi, nấm mốc…
• Giữ ấm vùng cổ, ngực cho trẻ khi trời lạnh hoặc thời tiết thay đổi. Giữ nhà cửa thông thoáng, sạch sẽ, hút ẩm và xử lý nấm mốc triệt để.
• Không nên trải thảm trong phòng ngủ của trẻ; không để thú nuôi tiếp xúc với giường, gối, chăn của trẻ.
• Thường xuyên giặt chăn, ga, gối bằng nước nóng và phơi dưới nắng.
• Tăng cường vitamin D tự nhiên bằng cách cho trẻ tắm nắng sáng sớm phù hợp.